اگر تا به حال وسط یک پروژه برنامه‌نویسی، کدتان را خراب کرده‌اید و آرزو کرده‌اید کاش یک دکمه «برگرد به قبل» وجود داشت، وقتش رسیده با Git و GitHub آشنا شوید. Git یک سیستم کنترل نسخه است که هر تغییر کد شما را ثبت می‌کند و GitHub هم سرویسی است که این تاریخچه را آنلاین نگه می‌دارد تا بتوانید با دیگران هم‌کاری کنید. در این راهنما قدم‌به‌قدم از نصب Git تا اولین commit و هم‌کاری تیمی را یاد می‌گیرید.

فهرست مطالب

Git چیست و چرا هر برنامه‌نویسی به آن نیاز دارد؟
نصب و راه‌اندازی Git روی ویندوز، مک و لینوکس
اولین قدم‌ها: ساخت مخزن و اولین commit
شاخه‌ها (Branch) و ادغام (Merge) در Git
کار با GitHub: push، pull و هم‌کاری تیمی
جدول مقایسه Git و GitHub
سوالات متداول

Git چیست و چرا هر برنامه‌نویسی به آن نیاز دارد؟

Git یک سیستم کنترل نسخه توزیع‌شده است که توسط لینوس توروالدز ساخته شد. به زبان ساده، Git مثل یک ماشین زمان برای کد شماست؛ هر بار که تغییری اعمال می‌کنید، می‌توانید آن را «ثبت» (commit) کنید و هر وقت خواستید به هر نسخه قبلی برگردید. این ابزار به شما امکان می‌دهد بدون ترس از خراب شدن پروژه، آزمایش کنید.

مهم‌ترین مزیت Git این است که توزیع‌شده است؛ یعنی هر کسی که روی پروژه کار می‌کند، یک کپی کامل از تاریخچه روی سیستم خودش دارد. این یعنی حتی اگر سرور مرکزی از کار بیفتد، هیچ داده‌ای از بین نمی‌رود. برای هر برنامه‌نویسی، چه تازه‌کار و چه حرفه‌ای، Git یک مهارت ضروری است که در همه شرکت‌ها از آن استفاده می‌شود.

نصب و راه‌اندازی Git روی ویندوز، مک و لینوکس

نصب Git در هر سه سیستم‌عامل ساده است و چند دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد. در ادامه روش نصب را برای هر سیستم می‌بینید.

نصب Git روی ویندوز

از سایت رسمی git-scm.com نصب‌کننده ویندوز را دانلود کنید و آن را اجرا کنید. در طول نصب، گزینه‌های پیش‌فرض معمولاً کافی هستند؛ فقط مطمئن شوید گزینه «Git Bash» در منوی راست‌کلیک فعال شده باشد. بعد از نصب، ترمینال Git Bash را باز کنید.

نصب Git روی مک

ساده‌ترین راه نصب از طریق Homebrew است. کافی است دستور brew install git را اجرا کنید. اگر Homebrew ندارید، می‌توانید نصب‌کننده رسمی را از سایت git-scm.com دانلود کنید.

نصب Git روی لینوکس

در توزیع‌های مبتنی بر دبیان و اوبونتو، دستور sudo apt install git را اجرا کنید. برای فدورا هم sudo dnf install git کار می‌کند.

بعد از نصب، هویت خود را تنظیم کنید تا commitهایتان با نام شما ثبت شوند:

git config --global user.name "نام شما"
git config --global user.email "ایمیل شما"

اولین قدم‌ها: ساخت مخزن و اولین commit

حالا که Git نصب شد، وقت اولین پروژه است. یک پوشه برای پروژه بسازید و داخل آن ترمینال را باز کنید، سپس این دستورات را به ترتیب اجرا کنید:

git init — این دستور یک مخزن Git خالی در پوشه فعلی می‌سازد.
یک فایل مثل index.html یا main.py بسازید و چند خط کد بنویسید.
git add . — این دستور همه تغییرات را به «منطقه مرحله‌بندی» (staging area) اضافه می‌کند.
git commit -m "اولین commit" — این دستور تغییرات را به صورت دائمی ثبت می‌کند.

با دستور git status همیشه می‌توانید ببینید چه فایل‌هایی تغییر کرده‌اند و با git log تاریخچه commitهای خود را مشاهده کنید. این چرخه «تغییر، add، commit» قلب کار با Git است.

شاخه‌ها (Branch) و ادغام (Merge) در Git

شاخه‌ها به شما اجازه می‌دهند بدون خراب کردن کد اصلی، روی یک ویژگی جدید کار کنید. شاخه پیش‌فرض معمولاً main نام دارد. برای ساخت یک شاخه جدید و رفتن به آن، این دستورات را اجرا کنید:

git branch feature-1
git checkout feature-1

حالا هر تغییری که اعمال کنید روی شاخه feature-1 ثبت می‌شود و شاخه main دست‌نخورده می‌ماند. وقتی کارتان تمام شد، به شاخه اصلی برگردید و تغییرات را ادغام کنید:

git checkout main
git merge feature-1

اگر دو شاخه هم‌زمان یک فایل را تغییر داده باشند، ممکن است با تداخل (conflict) مواجه شوید. در این حالت Git از شما می‌خواهد به صورت دستی تصمیم بگیرید کدام تغییر را نگه دارید. این بخش در ابتدا کمی گیج‌کننده است، اما با تمرین کاملاً طبیعی می‌شود.

کار با GitHub: push، pull و هم‌کاری تیمی

GitHub یک سرویس آنلاین است که مخزن‌های Git شما را میزبانی می‌کند. برای شروع، یک حساب کاربری در github.com بسازید و یک مخزن جدید (New repository) ایجاد کنید. سپس مخزن محلی خود را به آن متصل کنید:

git remote add origin https://github.com/username/repo.git
git push -u origin main

با دستور git push تغییرات خود را به GitHub می‌فرستید و با git pull آخرین تغییرات هم‌تیمی‌ها را دریافت می‌کنید. برای هم‌کاری تیمی، معمولاً هر نفر روی یک شاخه جداگانه کار می‌کند و بعد با یک Pull Request درخواست ادغام می‌دهد. این روش به تیم اجازه می‌دهد قبل از ادغام، کد یکدیگر را بررسی (code review) کنند.

اگر تازه با ابزارهای برنامه‌نویسی آشنا شده‌اید، پیشنهاد می‌کنم مقاله آموزش ساخت افزونه کروم با جاوااسکریپت و Manifest V3 را هم بخوانید تا با یک پروژه عملی دیگر آشنا شوید.

جدول مقایسه Git و GitHub

ویژگی	Git	GitHub
نوع ابزار	سیستم کنترل نسخه محلی	سرویس میزبانی آنلاین
محل اجرا	روی سیستم شما	روی سرورهای ابری
نیاز به اینترنت	خیر	بله
هم‌کاری تیمی	به صورت مستقیم	از طریق Pull Request
هزینه	رایگان و متن‌باز	رایگان برای مخزن عمومی

به زبان ساده، Git موتور کار است و GitHub یک پلتفرم برای استفاده از آن به صورت آنلاین و تیمی. شما می‌توانید Git را بدون GitHub هم استفاده کنید، اما برای هم‌کاری تیمی GitHub تقریباً ضروری است.

سوالات متداول

تفاوت Git و GitHub چیست؟

Git یک ابزار خط فرمان محلی برای کنترل نسخه است، در حالی که GitHub یک سرویس آنلاین برای میزبانی مخزن‌های Git و تسهیل هم‌کاری تیمی است. Git بدون اینترنت هم کار می‌کند، اما GitHub به اینترنت نیاز دارد.

چطور یک commit اشتباه را برگردانم؟

اگر commit هنوز push نشده، می‌توانید با git reset --hard HEAD~1 به نسخه قبل برگردید. اگر push شده باشد، از git revert استفاده کنید که یک commit جدید برای خنثی‌کردن تغییر قبلی می‌سازد.

آیا یادگیری Git برای مبتدیان سخت است؟

نه، مفاهیم اصلی مثل add، commit، push و pull را می‌توانید در یک روز یاد بگیرید. بخش‌های پیشرفته‌تر مثل مدیریت تداخل‌ها با تمرین و تجربه آسان‌تر می‌شوند.

آموزش کامل Git و GitHub؛ از اولین commit تا همکاری تیمی