از ۲ اوت ۲۰۲۶، «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» (AI Act) دیگر یک چارچوب نیمه‌کاره نیست و بخش عمده‌ی مقرراتش وارد فاز اجرا شد. مهم‌ترین بخشی که به کاربران عادی هوش مصنوعی مربوط می‌شود، ماده ۵۰ است: از این پس هر سیستمی که عکس، ویدیو، صدا یا متن مصنوعی تولید می‌کند باید خروجی‌اش را به‌شکل ماشین‌خوان علامت بزند، و هر کسی که دیپ‌فیک منتشر می‌کند باید افشای آن را اعلام کند. مهلت بعدی و نزدیک هم ۲ دسامبر ۲۰۲۶ است. اگر با هوش مصنوعی محتوا می‌سازی — به‌عنوان طراح گرافیک، فروشنده‌ی آنلاین‌شاپ، تولیدکننده‌ی محتوا یا ادیتور خبر — این تاریخ‌ها مستقیماً کار روزمره‌ات را تغییر می‌دهند.

اجرای کامل قانون هوش مصنوعی اروپا از ۲ اوت ۲۰۲۶

قانون هوش مصنوعی اروپا از ۲ اوت ۲۰۲۶ به‌طور کامل لازم‌الاجرا شد؛ شامل الزام برچسب‌گذاری ماشین‌خوان روی عکس، ویدیو، صدا و متن تولیدشده با هوش مصنوعی و الزام افشای دیپ‌فیک. مهلت انطباق سیستم‌هایی که پیش از این تاریخ در بازار بوده‌اند، ۲ دسامبر ۲۰۲۶ است. در ادامه دقیقاً می‌بینی چه چیزی اجرا شده و برای کار تو چه کارهایی باید انجام شود.

فهرست مطالب

قانون هوش مصنوعی اروپا از ۲ اوت ۲۰۲۶ چه چیزی را وارد اجرا کرد؟
ماده ۵۰ و قانونی‌شدن برچسب روی محتوای مصنوعی
ماشینی‌خوان بودن حباب، اجباری است
دیپ‌فیک و متن خبری: چه کسی باید اعلام کند؟
الزامات مدل‌های عمومی و جریمه‌ی سنگین شرکت‌ها
این قانون برای کاربر عادی هوش مصنوعی چه فرقی می‌کند؟
محدودیت‌ها و ابهام‌های پیش‌رو
اشتباهات رایج
سوالات متداول
جمع‌بندی

قانون هوش مصنوعی اروپا از ۲ اوت ۲۰۲۶ چه چیزی را وارد اجرا کرد؟

این قانون به‌صورت رسمی در ژوئیه‌ی ۲۰۲۴ در مجله‌ی رسمی اتحادیه اروپا منتشر شد، از ۱ اوت ۲۰۲۴ قدرت اجرایی پیدا کرد و عمداً طوری طراحی شده بود که پیش‌بینی‌نامه‌ای و مرحله‌به‌مرحله اجرا شود: ممنوعیت‌ها و «سواد هوش مصنوعی» از فوریه‌ی ۲۰۲۵، مقررات مدل‌های عمومی از اوت ۲۰۲۵ و بقیه‌ی قانون از ۲ اوت ۲۰۲۶. یعنی از اواسل مرداد ۱۴۰۵، بخش عمده‌ی قانون پای یک پای یک برقرار است.

نکته‌ای که خبرها کمتر روی آن مکث می‌کنند این است که قانون همه چیز را یک‌جا نابود نکرده است؛ بعضی بخش‌ها هنوز تاریخ اجرای جداگانه دارند. برای همین بد نیست تاریخ‌ها را یک‌جا ببینیم تا بدانیم کدام تکلیف مال توست و کدام تکلیف شرکت‌هاست.

تاریخ	چه چیزی وارد اجرا شد	چه کسی درگیر است
۲ فوریه ۲۰۲۵	ممنوعیت کاربردهای پرخطر و الزام آموزش «سواد هوش مصنوعی» به کارکنان	کسب‌وکارها و کارکنان
۲ اوت ۲۰۲۵	مقررات مدل‌های عمومی (GPAI)، نهادهای نظارتی و بخشی از جریمه‌ها	شرکت‌های سازنده‌ی مدل
۲ اوت ۲۰۲۶	بقیه‌ی قانون، از جمله شفافیت ماده ۵۰	تولیدکنندگان و کاربران محتوا
۲ دسامبر ۲۰۲۶	مهلت انطباق ماده ۵۰ برای سیستم‌هایی که پیش از ۲ اوت ۲۰۲۶ در بازار بوده‌اند	نرم‌افزارها و پلتفرم‌های تولید محتوا
۲ اوت ۲۰۲۷	مهلت انطباق مدل‌های عمومیِ عرضه‌شده پیش از ۲ اوت ۲۰۲۵ و راه‌اندازی محیط‌های آزمایشی	شرکت‌های سازنده‌ی مدل
۲ دسامبر ۲۰۲۷	الزامات سامانه‌های پرخطرِ فهرست‌شده در پیوست سه	صنایعی مثل مالی، سلامت و استخدام

همزمان با این موج قانونی، بازار هوش مصنوعی با معامله‌های بزرگ‌تری هم هموار شده؛ اگر می‌خواهی بدانی پول و قدرت در این صنعت کجا می‌رود، تحلیل خرید ۸.۲ میلیارد دلاری AMD از World Labs یک نمونه‌ی روشن از همین تمرکز است.

ماده ۵۰ و قانونی‌شدن برچسب روی محتوای مصنوعی

ماده ۵۰ از اول اوت ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا شده و سه تکلیف روشن می‌سازد که مستقیماً به کار کسانی می‌آید که با هوش مصنوعی عکس، ویدیو، صدا یا متن می‌سازند:

اعلام ربات‌بودن گفتگو: اگر سیستمی مستقیم با انسان گفتگو می‌کند، باید کاربر را مطلع کند که با هوش مصنوعی طرف است — مگر اینکه از دید یک کاربر معقول و آگاه، این موضوع واضح باشد.
علامت ماشین‌خوان روی محتوای مصنوعی: ارائه‌دهندگان سیستم‌هایی که محتوای مصنوعی می‌سازند باید خروجی را در قالبی ماشین‌خوان و قابل‌تشخیص علامت‌گذاری کنند.
افشای دیپ‌فیک و متن خبری: کسی که تصویر، صدا یا ویدیوی دستکاری‌شده منتشر می‌کند باید اعلام کند که مصنوعی است، و متن تولیدشده با هوش مصنوعی که برای اطلاع‌رسانی درباره‌ی مسائل عمومی منتشر می‌شود هم باید افشا شود.

نکته‌ی مهم این است که قانون به «خوب یا بد بودن محتوا» کاری ندارد؛ به قابل‌تشخیص بودن مصنوعی بودن آن کار دارد.

ماشینی‌خوان بودن حباب، اجباری است

این بخش برای جامعه‌ی سازندگان پرامپت مهم‌ترین قسمت ماجراست. یعنی «برچسب» دیگر فقط یک نوشته‌ی کوچک گوشه‌ی تصویر نیست؛ خروجی باید از نظر ماشینی هم قابل شناسایی باشد. قانون می‌گوید این راه‌حل‌ها باید تا حد امکان فنی مؤثر، قابل‌تعامل، مقاوم و قابل‌اتکا باشند و حداقل به استانداردهای فنی مرتبط وفادار بمانند. یک استثنا هم در متن آمده: دستکاری معمولی و کمکی که داده‌ی اصلی را به‌طور اساسی تغییر ندهد از این تکلیف مستثنا است — یعنی هر فیلتر رنگی یا کراپ ساده‌ی عکس، مشمول برچسب‌گذاری نمی‌شود.

نکته‌ی عملی برای تو این است که ابزار انتخابی‌ات از این پس باید بتواند چنین علامتی تولید کند. اگر با مدل‌های تصویرسازی کار می‌کنی، پیش از سفارش انبوه برای کمپین، یک تست کوتاه بگیر و بپرس آیا خروجی در فراداده قابل شناسایی است یا نه. راهنمای ساخت لوگو و کارت ویزیت با هوش مصنوعی هم در همین مسیر است؛ آنجا پرامپت عکس کارت ویزیت و لوگو را با نگاه به انتشار تجاری مرور می‌کنیم.

دیپ‌فیک و متن خبری: چه کسی باید اعلام کند؟

ماده ۵۰ برای دیپ‌فیک یک استثنای قابل‌توجه دارد: اگر محتوا بخشی از یک اثر آشکارا هنری، خلاقانه، طنز یا داستانی باشد، تکلیف فقط به اعلام وجود محتوای تولید یا دستکاری‌شده محدود می‌شود، آن هم به شکلی که لذت و نمایش اثر را مختل نکند. این برای سینما، انیمیشن، بازی و تیزر تبلیغاتی یک راه فرار محسوب می‌شود.

اما برای متن، شرط سخت‌تری وجود دارد: متن تولیدشده با هوش مصنوعی که برای اطلاع‌رسانی درباره‌ی مسائل عمومی منتشر می‌شود باید افشا شود، مگر اینکه متن از بازبینی یا کنترل تحریریه‌ی انسانی عبور کرده باشد و یک شخص حقیقی یا حقوقی مسئولیت تحریریه‌اش را نگه دارد. یعنی برای خبر، گزارش و محتوای اطلاع‌رسانی، «یک نفر باید پاسخگو باشد» همان کلید انطباق است. افشای اطلاعات هم باید واضح و قابل‌تشخیص باشد و حداکثر در نخستین تعامل یا نخستین مواجهه به کاربر نشان داده شود.

الزامات مدل‌های عمومی و جریمه‌ی سنگین شرکت‌ها

بخش مربوط به مدل‌های عمومی از ۲ اوت ۲۰۲۵ اجرا شد، اما کمتر کسی محتوای آن را دیده. ارائه‌دهندگان این مدل‌ها موظفند مستندات فنی مدل را تهیه و به‌روز نگه دارند، اطلاعات لازم را در اختیار توسعه‌دهندگان پایین‌دستی بگذارند، سیاست رعایت قوانین کپی‌رایت داشته باشند و خلاصه‌ای عمومی و به‌اندازه‌ی کافی جزئی از محتوای آموزش مدل منتشر کنند. مدل‌های متن‌باز تا وقتی وزن‌ها و اطلاعات معماری و کاربردشان عمومی باشد از دو تعهد اول معاف‌اند، مگر اینکه ریسک سیستمی داشته باشند.

تا زمانی که استاندارد هماهنگ اروپایی منتشر نشود، مسیر اصلی اثبات انطباق «کدهای رفتاری» است؛ اگر کد کافی نباشد، کمیسیون می‌تواند قواعد مشترک اجرایی تصویب کند. شرکت‌هایی که پیش از ۲ اوت ۲۰۲۵ مدل عرضه کرده بودند تا ۲ اوت ۲۰۲۷ فرصت دارند. و برای اینکه انگیزه‌ی اجرا واقعی باشد، کمیسیون می‌تواند برای نقض مقررات یا ندادن اطلاعات به آن، جریمه‌ای حداکثر معادل ۳ درصد درآمد جهانی سالانه یا ۱۵ میلیون یورو — هرکدام بیشتر بود — تعیین کند؛ برای سامانه‌های پرخطر این سقف به ۷ درصد و ۳۵ میلیون یورو می‌رسد.

این قانون برای کاربر عادی هوش مصنوعی چه فرقی می‌کند؟

اگر فقط مصرف‌کننده‌ی ابزارهای هوش مصنوعی هستی، تغییر ملموس این است که باید انتظار نشانه‌گذاری و برچسب را در خروجی‌ها داشته باشی و در برابر محتوای جعلی، نشانه را جدی بگیری. اگر محتوا تولید می‌کنی، مسئولیت مستقیم‌تر می‌شود. جدول زیر تفاوت قبل و بعد را برای یک تولیدکننده‌ی محتوا نشان می‌دهد:

کار تو	قبل از ۲ اوت ۲۰۲۶	بعد از اجرای ماده ۵۰
ساخت تصویر تبلیغاتی با هوش مصنوعی	انتشار بدون توضیح، بدون محدودیت	انتشار با علامت ماشین‌خوان؛ در کار خلاقانه اعلام وجود محتوا کافی است
چت با یک دستیار هوش مصنوعی	اغلب بی‌آنکه چیزی گفته شود	اعلام تعامل با هوش مصنوعی، مگر برای کاربر آگاه بدیهی باشد
متن خبری تولیدشده با مدل	انتشار به‌عنوان خبرِ خودِ نویسنده	افشای تولید هوش مصنوعی، مگر با بازبینی انسانی و مسئولیت تحریریه‌ی مشخص
بازسازی چهره یا صدای افراد واقعی	خاکستری و پرریسک	الزام افشا؛ این دسته از محتوا دیپ‌فیک شمرده می‌شود

برای کسب‌وکارهای کوچک‌تر هم راه فرار و مسیر ساده وجود دارد: قانون بخشی از تکالیف را ویژه‌ی استارتاپ‌ها و شرکت‌های کوچک کرده و محیط‌های آزمایشی نظارتی (سندباکس) پیش‌بینی کرده است تا محصول نوآورانه بتواند زیر نظارت، تست شود. پس اگر تیم کوچکی دارید، لازم نیست همه‌چیز را از صفر بسازید؛ کافی است مسیر انطباق را از همان اول مستند کنید.

محدودیت‌ها و ابهام‌های پیش‌رو

ابهام در جزئیات فنی: قانون می‌گوید علامت‌گذاری باید «تا حد امکان فنی» مؤثر و مقاوم باشد، ولی روش دقیق و کد مشخصی را الزام نکرده؛ کمیسیون کار روی کدهای رفتاری برای تشخیص و برچسب‌گذاری را ادامه می‌دهد.
پراکندگی اجرا: بخشی از نظارت در اختیار نهادهای ملی کشورهاست؛ یعنی سرعت و سخت‌گیری بررسی‌ها می‌تواند از کشوری به کشور دیگر فرق کند.
مهلت‌های طولانی برای بخش‌های سنگین: سامانه‌های پرخطرِ پیوست سوم تا ۲ دسامبر ۲۰۲۷ و سامانه‌های پرخطر محصولی تا ۲ اوت ۲۰۲۸ فرصت دارند؛ پس بخش بزرگی از فشار انطباق هنوز در راه است.
مرز هنر و اطلاع‌رسانی: تشخیص اینکه یک کار در کدام دسته می‌افتد — اثر خلاقانه یا محتوای خبری — سلیقه‌ای و محل اختلاف است.

اشتباهات رایج

فکر کردن اینکه برچسب گوشه‌ی تصویر کافی است: متن قانون صریحاً از علامت‌گذاری «ماشین‌خوان» حرف می‌زند؛ نوشته‌ی دیداری جایگزین آن نمی‌شود.
یکی گرفتن تعهد ارائه‌دهنده با تعهد کاربر: ارائه‌دهنده‌ی مدل موظف به علامت‌گذاری فنی است؛ تو به‌عنوان کسی که منتشر می‌کند، مسئول اعلام شفاف هستی. این دو تکلیف جای هم را نمی‌گیرند.
انتشار دیپ‌فیک بدون افشا به بهانه‌ی «طنز»: استثنای آثار طنز فقط درباره‌ی محتوایی است که آشکارا طنز یا داستانی باشد؛ در خبر و محتوای عمومی پوششی ندارد.
غفلت از تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۲۶: ابزارهایی که پیش از ۲ اوت ۲۰۲۶ عرضه شده‌اند تا این تاریخ فقط یک مهلت برای انطباق دارند.
بی‌توجهی به بازبینی انسانی: اگر متن خبری را یک نفر با مسئولیت مشخص بازبینی و تأیید کند، مسیر انطباق ساده‌تر می‌شود؛ اگر نه، باید افشا شود.

سوالات متداول

قانون هوش مصنوعی اروپا از چه زمانی کامل اجرا شد؟

مقررات اصلی از ۲ اوت ۲۰۲۶ اجرا می‌شود؛ یعنی ۱ مرداد ۱۴۰۵. ممنوعیت‌ها و آموزش سواد هوش مصنوعی از فوریه‌ی ۲۰۲۵ و مقررات مدل‌های عمومی از اوت ۲۰۲۵ اجرایی شده بودند.

آیا من به‌عنوان کاربر عادی هم باید کاری کنم؟

اگر محتوا منتشر می‌کنی، بله: باید مشخص باشد محتوا با هوش مصنوعی ساخته یا دستکاری شده و دیپ‌فیک‌ها افشا شوند. اگر فقط مصرف‌کننده‌ای، وظیفه‌ات تغییری نیست جز اینکه نشانه‌ها و هشدارهای تشخیص محتوای مصنوعی را جدی بگیری.

مهلت ۲ دسامبر ۲۰۲۶ دقیقاً شامل چه کسانی است؟

سیستم‌هایی که پیش از ۲ اوت ۲۰۲۶ به بازار عرضه شده بودند و محتوای مصنوعی تولید می‌کنند، تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ فرصت دارند تکلیف علامت‌گذاری ماشین‌خوان ماده ۵۰ را رعایت کنند.

می‌توانم از پرامپت‌ام برای حذف برچسب استفاده کنم؟

تلاش برای پاک‌کردن علامت‌گذاری، خودش نقض کاربرد ممنوع قانون است. ضمن اینکه در پرامپت‌نویسی، خواستن حذف نشانه‌ها هم معمولاً کیفیت و طبیعی‌بودن خروجی را خراب می‌کند؛ بهتر است به‌جای جنگ با علامت، آن را بپذیری و در طراحی خروجی لحاظش کنی.

جریمه‌ها برای شرکت‌ها چقدر است؟

برای ارائه‌دهندگان مدل‌های عمومی، حداکثر ۳ درصد درآمد جهانی سالانه یا ۱۵ میلیون یورو؛ برای نقض ممنوعیت‌های ماده ۵ تا ۷ درصد و ۳۵ میلیون یورو. این سقف‌ها نشان می‌دهد که انگیزه‌ی انطباق برای شرکت‌های بزرگ جدی است.

آیا متن‌های اینترنتی معمولی هم مشمول قانون می‌شوند؟

فقط متنی که با هوش مصنوعی تولید شده و برای اطلاع‌رسانی درباره‌ی مسائل عمومی منتشر می‌شود مشمول الزام افشا است، و آن هم مگر با بازبینی انسانی و مسئولیت تحریریه‌ی مشخص.

جمع‌بندی

برای اینکه از قانون جا نمانی، این چک‌لیست را همین هفته انجام بده:

ابزارهای تولید محتوایت را بررسی کن و بپرس آیا خروجی ماشین‌خوان علامت می‌گذارد یا نه.
برای تصویرهای تبلیغاتی و محصولات، یک اعلام ساده و محترمانه‌ی «ساخته‌شده با هوش مصنوعی» در کپشن یا توضیحات محصول آماده کن.
برای محتوای خبری، نام یک مسئول بازبینی را مشخص کن تا مسیر انطباق انسانی مکتوب بماند.
قبل از انتشار هر دیپ‌فیک یا بازسازی چهره و صدای افراد واقعی، برچسب افشا را در نظر بگیر.
تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۲۶ را تقویم کن؛ این تاریخ برای ابزارهای قدیمی‌تر پایان مهلت انطباق است.
اگر محصول نوآورانه داری، از محیط‌های آزمایشی نظارتی کشورهای عضو استفاده کن تا با هزینه‌ی کمتر تست کنی.

قانون هوش مصنوعی اروپا اجرا شد؛ عکس‌های AI برچسب می‌خورند